Slaap
Bewijssterkte: matig
Twaalfjarigen met een eigen smartphone slapen vaker te weinig. Hoe jonger de telefoon kwam, hoe groter de kans daarop. Het blijft een verband; dat de telefoon de oorzaak is, is niet aangetoond.
Voor ouders
Wanneer een telefoon? En hoe doe je dat samen?
Hier lees je wat we weten en wat niet, welke keuzes er zijn en hoe je het met de ouders van de klas afspreekt. Vooral voor ouders van kinderen in groep 5 tot en met de brugklas.
Elk gezin maakt zijn eigen keuze; uitzonderingen om medische of gezinsredenen zijn vanzelfsprekend.
Wat weten we, en wat niet
Kinderen die jong een eigen smartphone krijgen, hebben gemiddeld iets vaker last van sombere gevoelens, te weinig slaap en overgewicht. Dat verband zien onderzoekers steeds opnieuw, maar het is klein. Of de smartphone de oorzaak is, weten we niet zeker. Daarover zijn wetenschappers het oneens.
Wij kiezen daarom voor voorzorg: liever wat later dan te vroeg. Dat is een keuze van ouders, geen bewezen feit. We zeggen dat er eerlijk bij.
Bronnen: ABCD-studie, Pediatrics 2025; Odgers, Nature, 29 maart 2024, en de reactie daarop van Haidt, 9 april 2024.
Zo lees je de bewijssterkte
Bij elk onderwerp staat hoe sterk het bewijs is. We gebruiken vier woorden:
- Bewijssterkte: sterkmeerdere goede onderzoeken wijzen dezelfde kant op
- Bewijssterkte: matigeen duidelijk verband, maar oorzaak en gevolg zijn niet zeker
- Bewijssterkte: opkomendeerste aanwijzingen, nog weinig of zwak onderzoek
- Bewijssterkte: omstredenonderzoekers zijn het er niet over eens
Stemming
Bewijssterkte: matig (verband) Bewijssterkte: omstreden (oorzaak)
Meisjes op de middelbare school melden vaker emotionele problemen dan in 2017. Of sociale media daar een hoofdoorzaak van zijn, staat ter discussie. Kinderen verschillen ook sterk: sommige zijn veel gevoeliger dan andere.
Aandacht en leren
Bewijssterkte: matig (afleiding) Bewijssterkte: opkomend (cijfers)
Vier op de tien middelbare scholieren zeggen dat hun telefoon ten koste gaat van huiswerk. Scholen zien meer rust in de klas sinds het klasverbod. Of kinderen daardoor ook beter leren, is nog onduidelijk.
Bronnen: HBSC 2025 (samenvatting: VO-raad); Kohnstamm Instituut en Oberon, monitoring landelijke afspraak mobiele telefoons in de klas (2025)
Bewegen
Bewijssterkte: opkomend
Twaalfjarigen met een smartphone hebben vaker overgewicht. Ook hier gaat het om een verband, niet om een bewezen oorzaak. Wat wel zeker is: buiten spelen en bewegen zijn goed voor elk kind.
Ogen
Bewijssterkte: matig (buitenspelen) Bewijssterkte: opkomend (smartphone)
Veel buiten zijn beschermt tegen bijziendheid. De overheid adviseert de 20-20-2-regel: na 20 minuten scherm 20 seconden in de verte kijken, en elke dag 2 uur buiten. Hoe groot de rol van de smartphone zelf is, is minder goed onderzocht.
Bron: Rijksoverheid, advies over scherm- en sociale-mediagebruik, juni 2025
Risico's
Bewijssterkte: sterk (meting) Bewijssterkte: matig (oorzaken)
Een klein deel van de jongeren heeft moeite om hun gebruik van sociale media in de hand te houden; bij meisjes iets vaker. Online pesten is de laatste jaren niet toegenomen. Over zaken als sextortion en grooming geven wij geen cijfers; daarvoor verwijzen we naar hulp van De Kindertelefoon en de Hulplijn van Offlimits.
Voordelen en nuance
Een telefoon heeft ook voordelen, en wie als enige geen WhatsApp heeft, kan een afspraak missen. Daarom gaat het hier om samen afspreken, niet om verbieden.
Uitzonderingen horen erbij, bijvoorbeeld na een scheiding of bij een ziekte, en we oordelen niet over gezinnen die anders kiezen.
Wanneer een telefoon?
Er zijn twee varianten die ouders kiezen, en een lichte afspraak die bijna iedereen kan steunen. Het verschil tussen de varianten is een keuze over wat je belangrijk vindt, geen uitkomst van onderzoek. Geen enkele leeftijdsgrens is wetenschappelijk vastgesteld. Wel wijst het onderzoek erop dat later waarschijnlijk beter is dan eerder Bewijssterkte: matig.
Variant A: Ouderpact
Geen smartphone voor 14, geen sociale media voor 16
- Tot 14 jaar geen eigen smartphone
- Vanaf 14 jaar een smartphone
- Vanaf 16 jaar sociale media
Een vrijwillige afspraak tussen ouders, landelijk gestart door ouders. Je tekent per kind, met je naam en e-mailadres, bij de landelijke stichting. Op de teller staan alleen aantallen per school en groep, geen namen.
Lees over het Ouderpact, ga naar tekenen, of bekijk de teller per school.
afspraak tussen ouders
Variant B: overheidsrichtlijn
Smartphone vanaf groep 8, chatapps vanaf de middelbare school, sociale media vanaf 15
- Vanaf groep 8 een smartphone
- Vanaf de middelbare school chatapps
- Vanaf 15 jaar sociale media
Het advies van de Rijksoverheid uit juni 2025. Het is een richtlijn voor ouders, geen wet.
Bron: Rijksoverheid, advies over scherm- en sociale-mediagebruik, juni 2025
advies
Voor iedereen: de lichte afspraak
Geen telefoon op de slaapkamer, geen klassen-WhatsApp voor de brugklas
- 's Nachts slaapt de telefoon buiten de slaapkamer
- Geen klassen-WhatsApp voor de brugklas
- Afspraken van de klas via ouders of mail
Twee afspraken die ook werken als de klas verdeeld is. Wie wil, tekent daarnaast variant A of B.
iedereen kan meedoen
Advies en wet zijn niet hetzelfde
De richtlijn van de overheid is een advies. Het telefoonverbod in de klas is een landelijke afspraak tussen scholen, geen wet. Het kabinet wil dat vanaf 1 januari 2027 op alle scholen 'Thuis of in de kluis' geldt, ook buiten de les. Nederland stelt samen met Spanje een Europese minimumleeftijd voor sociale media voor.
Bron: Rijksoverheid, strategie om kinderen online te beschermen, 5 oktober 2026
Wat nog een voorstel is
De Europese Commissie stelde in september 2026 nieuwe regels voor: geen account op sociale media onder 13 jaar, van 13 tot 15 een beperkt account dat ouders aanmaken, en vanaf 15 een eigen account. Het is een voorstel, waarover het Europees Parlement en de lidstaten nog besluiten. Het kabinet reageert er eind oktober 2026 op.
Bronnen: Europese Commissie, EU KIDS Act, 17 september 2026; Rijksoverheid, strategie om kinderen online te beschermen, 5 oktober 2026
Samen afspreken
Waarom samen makkelijker is
Veel ouders geven een smartphone omdat 'iedereen er een heeft'. Niemand wil dat zijn kind de enige is. Onze ervaring is dat ouders vaak denken dat andere ouders meer toestaan dan echt zo is. Een anonieme stand per klas laat zien wat de meeste ouders eigenlijk willen. Vaak is dat: wachten.
Zo werkt een drempel
De afspraak gaat pas in als genoeg ouders van de klas meedoen, bijvoorbeeld de helft, of 7 tot 8 kinderen. Tot die tijd is tekenen vrijblijvend. Zo loopt niemand risico door als eerste ja te zeggen, en is jouw kind nooit de enige. Die getallen zijn vuistregels, geen uitkomst van onderzoek.
Spreek het af per klas of per jaarlaag, want daar zit de groepsdruk. Een klassenouder houdt een maillijst bij en meldt wanneer de drempel is gehaald.
Bewijssterkte: sterk (theorie over sociale normen) Bewijssterkte: opkomend (effect van ouderafspraken)
Concepttekst van de afspraak
Afspraak van de ouders van groep ____ van [school] in Gouda
Wij willen onze kinderen meer tijd geven om te spelen, te slapen en vrienden te maken. Daarom spreken wij af:
- Keuze A, Ouderpact: geen eigen smartphone voor 14 jaar en geen sociale media voor 16 jaar.
- Keuze B, overheidsrichtlijn: geen eigen smartphone voor groep 8, chatapps vanaf de middelbare school en sociale media vanaf 15 jaar.
- Voor iedereen: 's nachts geen telefoon op de slaapkamer. Geen klassen-WhatsApp voor de brugklas; afspraken gaan via ouders of mail. We sluiten niemand buiten en oordelen niet over gezinnen die anders kiezen.
Drempel: deze afspraak gaat in zodra ten minste ____ kinderen meedoen (bijvoorbeeld de helft van de klas, of 8). Tot die tijd is tekenen vrijblijvend. De klassenouder laat weten wanneer de drempel is gehaald.
Uitzonderingen om medische of gezinsredenen zijn vanzelfsprekend. Je kunt altijd stoppen.
Het Ouderpact teken je met je naam en e-mailadres bij de landelijke stichting; op de teller staan alleen aantallen per school en groep, geen namen. Op de ouderavond kun je ook op papier aangeven wat je steunt. Deze site slaat je handtekening niet op. De tekst staat ook in de ouderavondkit, met ruimte om in te vullen.
Een ouderavond organiseren
Geen preek, wel een gesprek. Het doel van de avond is kennis delen en horen wat andere ouders willen. Niemand hoeft iets. Dit stappenplan werkt voor groep 6 en 7 (in het najaar) en voor groep 8 (in januari of februari).
Vier tot zes weken vooraf
- Vraag de directie om toestemming en zoek steun bij de medezeggenschapsraad.
- Kies twee sprekers: een ouder van de school en iemand van buiten, bijvoorbeeld van het CJG, de jeugdgezondheidszorg of een mediacoach. Vraag ook de leerkracht wat hij of zij in de klas ziet.
- Houd een korte anonieme peiling onder ouders en, via de leerkracht, onder de kinderen. De vragen staan in de kit.
- Stuur de uitnodiging via de school, in eenvoudige taal.
De avond zelf, 90 minuten
Kort en eerlijk over wat we weten, de uitslag van de peiling, de stem van de kinderen, en dan praten in groepjes per klas. Aan het eind geeft iedereen anoniem aan welke afspraak hij of zij kan steunen. De volledige agenda staat hieronder.
Binnen twee weken daarna
- Stuur binnen 48 uur een samenvatting met de uitslag per klas.
- Help ouders tekenen op de landelijke teller en wijs per klas een klassenouder aan.
- Bespreek de uitkomst in de medezeggenschapsraad en plan het vervolg in groep 8.
De agenda van 90 minuten
- 0 tot 10Welkom door de directie. Het doel: samen nadenken, niemand hoeft iets.
- 10 tot 25Wat weten we wel en niet? Kort en eerlijk, met de bewijssterkte erbij.
- 25 tot 35Uitslag van de peiling: wat denken we dat anderen doen, en wat willen we zelf?
- 35 tot 45De stem van de kinderen: hun antwoorden worden voorgelezen.
- 45 tot 70Gesprek in groepjes per klas: wat vind ik belangrijk, wat heeft mijn kind nodig om bereikbaar te zijn, welke afspraak kan ik steunen?
- 70 tot 80De opties op een rij: Ouderpact, overheidsrichtlijn en de lichte afspraak.
- 80 tot 90Anoniem aangeven wat je steunt (op papier), een klassenouder per klas kiezen en een vervolgdatum prikken.
Download de ouderavondkit (A4)
Met het stappenplan, de agenda, de afspraaktekst, een uitnodiging en de peilingvragen.
Liever een professionele spreker? Bureau Jeugd & Media verzorgt ouderavonden. Prijs op aanvraag.
Veelgehoorde bezwaren
Tien dingen die ouders vaak zeggen, en wat wij daarop antwoorden. Klik op een bezwaar om het antwoord te lezen.
'Mijn kind wordt buitengesloten.'
Dat risico is echt. Daarom doe je het samen, per klas, met een drempel. Gemeten is het effect nog niet, maar het mechanisme achter groepsdruk is goed onderbouwd. Spreek ook af dat er geen klassenapp komt, zodat niemand afspraken mist.
'Ik moet mijn kind kunnen bereiken.'
Met een belhorloge of een eenvoudige telefoon is je kind net zo goed bereikbaar. Bereikbaarheid vraagt geen internet en geen sociale media. Lees meer over de mogelijkheden.
'Het is mijn eigen keuze.'
Klopt. De afspraak is vrijwillig. Je tekent met je naam en e-mailadres bij de landelijke stichting; op de teller staan alleen aantallen, geen namen. Deze site maakt kiezen makkelijker en schrijft niets voor.
'Op de middelbare school is een smartphone nodig.'
Op veel Goudse scholen blijft de telefoon ook in de pauze weg. Kijk wat jouw school zegt. Het kabinet adviseert dat vanaf 2027 voor alle scholen. Wat overblijft is de digitale schoolcommunicatie, zoals roosters en klassenapps. Vraag de school om alternatieven; bekijk het beleid per school.
'De wetenschap is het er niet over eens.'
Dat klopt. Het verband met slaap en stemming is consistent maar klein, en over de oorzaak is discussie. Uitstellen is een keuze uit voorzorg, met weinig nadelen als er goede alternatieven zijn.
'Ze moeten juist leren ermee om te gaan.'
Een terecht punt. Sommige onderzoekers waarschuwen dat uitstel averechts kan werken. Daarom pleiten we voor een getrapte route: eerst bellen en chatten, later pas sociale media, samen leren, en een plan voor de dag dat de telefoon komt.
'Iedereen heeft er al een.'
'Mijn kind heeft het echt nodig.'
Bijvoorbeeld om medische redenen, of omdat ouders gescheiden zijn. Uitzonderingen zijn vanzelfsprekend. De afspraak gaat over de norm in de klas, niet over elk kind apart.
'Schoolverboden werken toch niet?'
Schoolleiders zien meer rust en contact in de klas. Het effect op hoe kinderen zich voelen is onzeker: een Engels onderzoek vond geen verschil, een Noors onderzoek zag verbetering bij meisjes. Wat buiten school gebeurt, telt mee. Daar gaat deze afspraak over.
Bronnen: Kohnstamm Instituut en Oberon, monitoring landelijke afspraak mobiele telefoons in de klas (2025); SMART Schools, The Lancet Regional Health Europe 2025; Abrahamsson, NHH 2024
'Dit is weer zo'n elitair clubje.'
Dat risico nemen we serieus. Daarom schrijven we in eenvoudige taal, wijzen we op gratis alternatieven en zoeken we samenwerking met het Sociaal Team. Kinderen uit gezinnen met minder geld of netwerk mogen niet de dupe worden.
Bereikbaar zonder smartphone
Je kind hoeft geen smartphone te hebben om je te kunnen bellen. Er zijn drie eenvoudige manieren:
Een belhorloge
Bellen en een bericht sturen naar een paar vaste nummers, meer niet.
Een eenvoudige telefoon
Zonder internet. Bellen en sms'en.
Een gedeelde gezinstelefoon
Die mee kan als dat nodig is.
Een getrapte route
De overheid adviseert om het stap voor stap te doen: eerst leren bellen en chatten, daarna pas sociale media. Elke stap is een moment om samen nieuwe afspraken te maken.
- Eerst bellen en berichtjes sturen
- Daarna chatten
- Pas later sociale media
Bron: Rijksoverheid, advies over scherm- en sociale-mediagebruik, juni 2025
Als er wel een smartphone komt
- Stel samen tijdsloten en ouderlijk toezicht in, en leg uit waarom.
- De telefoon slaapt 's nachts buiten de slaapkamer.
- Begin met een paar apps en kijk na een tijdje samen hoe het gaat.
- Praat over nepaccounts en over wat je kind doet als iemand iets vraagt dat niet oké voelt.
Goed om te weten
De meeste platforms hanteren een minimumleeftijd van 13 jaar; WhatsApp in Europa ook. Tienerinstellingen van platforms zijn niet onafhankelijk onderzocht; reken er niet op als oplossing.
Thuis
Een gezinsmediaplan
Maak thuis een eigen plan en hang het op. Vier vragen zijn genoeg:
- Wanneer gebruiken we schermen?
- Waar wel, en waar niet?
- Welke apps en spellen?
- Wat doen we samen zonder scherm?
Laat je kind meedenken; dan houdt het plan langer stand.
Jouw eigen schermgebruik
Kinderen kijken naar wat ouders doen. De overheidsrichtlijn vraagt ouders daarom ook om naar hun eigen schermtijd te kijken. Een telefoon die aan tafel in de la ligt, zegt meer dan een regel.
Bron: Rijksoverheid, advies over scherm- en sociale-mediagebruik, juni 2025. Meer tips: Mediaopvoeding, van het Nederlands Jeugdinstituut.
Elk gezin maakt zijn eigen keuze; uitzonderingen om medische of gezinsredenen zijn vanzelfsprekend.
